به گزارش گروه ترجمۀ خبرگزاری حوزه، نشست علمی «آیا تصوف یک دین موازی است؟» با حضور جمعی از علما، اندیشمندان و پژوهشگران مسلمان در دهلی‌نو برگزار شد.
تبیین دیدگاه شیعه امامیه درباره تصوف و عرفان
حجت‌الاسلام سید صادق حسینی، رئیس مؤسسه تقریب مذاهب هند، در تبیین دیدگاه شیعه امامیه اظهار داشت: تصوف، عرفان و اخلاق را نمی‌توان دینی مستقل یا موازی با اسلام دانست؛ بلکه اختلافات موجود در این حوزه‌ها باید در چارچوب مباحث علمی و معارف دینی بررسی شوند.
وی توضیح داد: معارف دینی در سه حوزه اساسی عقاید، فقه و احکام، و عرفان و اخلاق قابل بررسی است. اختلاف در حوزه نخست به شکل‌گیری مکاتب کلامی، تفاوت دیدگاه‌های فقهی به پیدایش مذاهب فقهی و تنوع روش‌های عرفانی و سلوکی به ظهور مکاتب مختلف تصوف انجامیده است. ازاین‌رو، وجود تفاوت در این روش‌ها به معنای پیدایش دینی مستقل نیست.
حجت‌الاسلام سید صادق حسینی هدف حقیقی عرفان را شناخت جایگاه انسان به‌عنوان خلیفه الهی، تزکیه نفس و دستیابی به قرب خدا دانست و تأکید کرد که عرفان اصیل هرگز از شریعت جدا نیست، بلکه حرکت در مسیر معرفت با رعایت احکام و تعالیم الهی تحقق می‌یابد.
وی همچنین درباره دو مفهوم کشف و شهود خاطرنشان کرد: نمی‌توان همه تجربه‌های باطنی را یکسان ارزیابی کرد؛ زیرا برخی از این حالات ممکن است رحمانی و برخی دیگر گمراه‌کننده باشند. بنابراین، بررسی تاریخ تصوف و مکاتب آن مستلزم شناخت تفاوت‌ها و ارزیابی علمی دیدگاه‌های گوناگون است.
این عالم دینی در ادامه، علم، معنویت، اخلاق، تزکیه نفس و سلوک را از مراحل کمال روحانی برشمرد و با اشاره به مفهوم وحدت و فنا فی‌الله گفت: مقصود از این مفاهیم، نابودی هویت انسانی نیست، بلکه رسیدن به مرتبه بندگی، تسلیم و اطاعت کامل در برابر خداوند است. وی سیره امام حسین(ع) در واقعه کربلا را نمونه برجسته تسلیم و رضای الهی معرفی کرد
تصوف، فراتر از ظواهر و پوشش
اخترالواسع اندیشمند هندی در سخنان خود با اشاره به حقیقت تصوف گفت: صرف پوشیدن لباس‌های خاص، از جمله لباس‌های آبی و زرد، کسی را صوفی نمی‌کند. به گفته وی، شیخ جنید بغدادی صفاتی همچون ایثار، اطاعت، سادگی، صبر، قناعت، زهد و فقر را از ویژگی‌های صوفی حقیقی برشمرده است. بنابراین، حقیقت تصوف را باید در صفات اخلاقی و سلوک عملی انسان جست‌وجو کرد، نه در ظواهر و نشانه‌های بیرونی.
تصوف و نسبت آن با کتاب و سنت
مولوی ضیاءالرحمن علیمی نیز با ارائه خلاصه‌ای از پژوهش خود، اظهار داشت: عناصر بنیادین تصوف، از جمله عقاید، اعمال صالح و اخلاق نیکو، هرگاه مستند به کتاب و سنت و اصول معتبر اسلامی باشند، نمی‌توانند در برابر دین قرار گیرند.
وی افزود: روش‌های تربیتی و سلوکی صوفیان، نظام تشریعی مستقلی در برابر شریعت نیستند، بلکه برداشت‌ها و اجتهادهای مختلف در زمینه تزکیه نفس، احسان و اصلاح باطن به شمار می‌روند. ازاین‌رو، همانند دیدگاه‌های فقهی و کلامی، امکان درستی یا خطا در این اجتهادها نیز وجود دارد.
ضرورت گفت‌وگوی علمی و پاسخ‌گویی به پرسش‌های معاصر
احمد جاوید، دبیر علمی نشست، در آغاز برنامه با طرح پرسش‌هایی درباره جایگاه تصوف در تاریخ معارف اسلامی، بر ضرورت بررسی این موضوع تأکید کرد و این پرسش را مطرح کرد که اگر اسلام دینی الهی و مستمر از زمان حضرت آدم(ع) تا امروز است و علومی مانند فقه، حدیث و تفسیر در امتداد همین سنت شکل گرفته‌اند، چرا تصوف و تزکیه نفس نباید بخشی از این منظومه علمی تلقی شوند؟
وی همچنین به شباهت برخی روش‌های صوفیانه، مانند ریاضت، مراقبه و توجه درونی، با سنت‌های دیگر اشاره کرد و خواستار بررسی علمی این موضوع شد.
در ادامه، دکتر سید قمرالاسلام با تأکید بر ضرورت جدی گرفتن انتقادها از تصوف، خواستار پاسخ‌گویی مستدل به پرسش‌های نسل جدید شد. دکتر وارث مظاهری نیز ضمن ارزیابی مثبت از پژوهش ارائه‌شده، بر ضرورت بررسی کارکرد و ظرفیت‌های تصوف برای پاسخ‌گویی به نیازهای انسان معاصر تأکید کرد.
نظر شما